TIẾP TỤC GIÁO LÝ VỀ DẤU CHỈ BÍ TÍCH CỦA HÔN NHÂN (bài 110) - Thần học về Thân xác của đức Gioan Phaolô II

Thần học về Thân xác của đức Gioan Phaolô II:

CX

TIẾP TỤC GIÁO LÝ VỀ DẤU CHỈ BÍ TÍCH CỦA HÔN NHÂN

(Ngày 30 tháng 5 năm 1984)

[Trong đoạn sách Công vụ Tông đồ được đọc, chúng ta đã nghe câu chuyện Chúa Giêsu Lên Trời. Như đã lưu ý, theo lịch của Giáo hội hoàn vũ, ngày mai sẽ cử hành lễ trọng Chúa Thăng Thiên.

Đây là một ngày lễ mời gọi chúng ta ngước nhìn lên cao, tưởng nghĩ đến định mệnh thế giới bên kia của chúng ta và cầu nguyện tha thiết và liên lỉ cho Nước Chúa ngự đến.

Chiều mai tôi sẽ phong chức cho 77 tân linh mục. Tôi xin anh chị em hãy cầu nguyện để nhờ bí tích Truyền Chức Thánh họ trở nên là những mục tử chăn dắt người ta với lòng quảng đại hiến dâng và phục vụ anh em mình.]

1. Chúng ta trở lại việc phân tích «Diễm tình Ca», nhằm để hiểu cho đúng và thấu triệt dấu chỉ bí tích của hôn nhân, mà ngôn gữ thân xác biểu lộ, vốn là một thứ ngôn ngữ độc đáo của tình yêu phát sinh từ con tim.

Chàng rể, ở mức nào đó, trong khi diễn tả một kinh nghiệm riêng về các giá trị, tỏa sáng ra nơi tất cả những gì liên quan đến con người (nhân vị) chàng, nói rằng :

«Này em gái của anh, người yêu anh sắp cưới,

trái tim anh, em đã chiếm mất rồi !

Mắt em, chỉ một liếc nhìn thôi,

cổ em, chỉ một vòng kiềng trang điểm,

đã đủ chiếm trọn vẹn trái tim anh.

Này em gái của anh, người yêu anh sắp cưới,

ân ái của em dịu ngọt dường nào, ...».[1]

Từ những lời lẽ ấy ta thấy nổi lên một điều, đó là đối với thần học về thân xác – ở đây là đối với thần học về dấu chỉ bí tích hôn nhân – điều quan trọng cốt yếu là sự nhận biết «em» tức người nữ kia là ai đối «tôi» là một người nam và ngược lại.

Chàng rể của sách «Diễm tình Ca» reo lên: «Bạn tình ơi toàn thân nàng xinh đẹp»[2] và gọi nàng «này em gái của anh, người yêu anh sắp cưới»[3]. Chàng không gọi nàng bằng tên riêng, mà dùng một diễn ngữ nói lên nhiều điều hơn.

Dưới một khía cạnh nào đó, so với hô ngữ (appellativo) «bạn tình ơi», diễn ngữ «này em gái» được áp dụng cho cô dâu, xem ra có tác dụng hơn và bám sâu trong toàn bộ bản Tình Ca, biểu lộ tình yêu mạc khải tha nhân kia như thế nào.

2. Từ ngữ «bạn» chỉ ra điều luôn cốt yếu đối với một tình yêu, vốn để cái «tôi» thứ hai bên cạnh cái «tôi» bản thân. Tình bạn – nghĩa bằng hữu (amor amicitiae) – trong «Diễm tình Ca» mang một ý nghĩa cảm giác gần gũi đặc biệt được kinh nghiệm như một sức mạnh hiệp nhất bên trong. Điều đặc biệt là trong sự gần gũi thân tình này người nữ kia tỏ mình ra cho đức lang quân như một người «em gái» – và bản thân em gái lại là hiền thê – gây ấn tượng. Diễn ngữ «em gái» diễn tả một sự hợp nhất trong nhân tính đồng thời diễn tả sự dị biệt và độc đáo của nữ tính của nàng không chỉ về khía cạnh phái tính (sex) nhưng còn về cách thức «làm người» (being person), nghĩa là cả về mặt «chủ thể» lẫn về mặt «tương quan». Từ ngữ «em gái» xem ra muốn diễn tả, một cách rất đơn giản, chủ thể tính của người con gái ấy trong tương quan liên vị với chàng trai kia, tức là nàng cởi mở ra với tha nhân, một tha nhân được nàng hiểu và nhận như anh em. Người «em gái» theo một nghĩa nào đó giúp người đàn ông kia tự xác định bản thân và ý thức về mình, bằng cách tạo cho chàng một thứ thách thức theo hướng đó.

3. Chàng rể của Diễm tình Ca đón nhận thách thức ấy và tìm quá khứ chung, như thể chàng với người phụ nữ của chàng xuất thân từ cùng một gia phả, như thể từ thuở ấu thơ hai người đã nối kết với nhau bởi những kỉ niệm chung ấm áp gia đình. Họ cảm thấy gần gũi nhau như anh em một nhà đến nỗi cuộc đời họ như phát sinh từ cùng một mẹ. Từ đó họ cảm thấy đặc biệt thuộc về chung một nguồn cội. Cảm giác mình là anh em khiến họ an tâm sống gần gũi nhau và biểu lộ tình thân ấy ra, thấy đó là điểm tựa mà không sợ người khác dị nghị dèm pha.

Những lời lẽ của chàng rể gọi nàng là «em gái», có thể nói, hướng đến tái tạo lại lịch sử trở thành thiếu nữ của người yêu, xem nàng vẫn như thuở bé con và ôm ấp toàn thể cả xác hồn cái «tự ngã» thơ ngây ấy của chàng bằng một tình cảm dịu dàng vô tư. Cảm giác bình yên từ đó mà phát sinh như người con gái nói. Đây là «sự bình yên của thể xác», có vẻ tựa như một giấc mơ («xin đừng lay vội, đừng đánh thức tình yêu, cho đến khi tình yêu ưng thuận»)[4]. Đây đặc biệt là sự bình yên của cuộc hội ngộ trong nhân tính theo hình ảnh của Thiên Chúa – và cuộc hội ngộ ấy nhờ sự trao hiến cho nhau trong thơ ngây («trước mắt chàng, em đã như người gặp được bình yên»)[5].

4. Liên hệ với màn trước đó, có lẽ chăng nên được gọi là màn kịch «huynh đệ», có một màn khác của đôi song ca uyên ương trong Diễm tình Ca: một tầng nền khác của nội dung. Chúng ta có thể xem xét nó bắt đầu từ một số diễn ngữ xem ra có ý nghĩa chủ chốt trong thi ca. Màn này không bao giờ lộ hiện rõ ràng, nhưng qua toàn thể tác phẩm và chỉ bộc lộ qua một vài đoạn. Đây là một đoạn đấng hôn phu nói:

«Này em gái của anh, người yêu anh sắp cưới, /

em là khu vườn cấm, /

là dòng suối canh phòng nghiêm mật, /

là giếng nước niêm phong»[6].

Các ẩn ngữ mới đọc ở đây như «khu vườn cấm, giếng nước niêm phong» tỏ lộ sự hiện diện của một cái nhìn khác về cùng vị hôn thê cái «tự ngã» nữ tính ấy, chủ nhân của mầu nhiệm của mình. Có thể nói rằng cả hai ẩn ngữ đều diễn tả phẩm giá ngôi vị của người phụ nữ, xét như là chủ thể thiêng liêng sở hữu và có thể quyết định không chỉ chiều sâu siêu hình, mà còn cả sự thật cốt yếu và tính chân thực của sự tự hiến, hướng tới sự kết hợp ân ái mà sách Sáng thế nói đến.

Ngôn ngữ ẩn dụ – ngôn ngữ của thi ca – trong lãnh vực này xem ra rất phù hợp và xác đáng. Người «em gái-hôn thê» đối với người đàn ông là chủ mầu nhiệm của mình được xem như là «khu vườn cấm» và «giếng nước niêm phong». «Ngôn ngữ thân xác» được đọc lại trong sự thật bước đi đồng nhịp với sự khám phá ngã vị bên trong bất khả xâm phạm. Đồng thời chính sự khám phá này diễn tả chiều sâu đích thật của sự cả hai thuộc về nhau, ý thức mình thuộc về nhau, mình được tiền định dành cho nhau: «Người yêu tôi thuộc trọn về tôi và tôi trọn vẹn thuộc về chàng»[7].

5. Ý thức thuộc trọn về nhau này được cất tiếng lên đặc biệt từ miệng của hôn thê. Theo nghĩa nào đó là nàng trả lời như thế đáp lại lời của phu quân nhìn nhận nàng là bà chủ mầu nhiệm của mình. Khi hôn thê nói: «Người yêu tôi thuộc trọn về tôi», là đồng thời có nghĩa là: chàng là người mà em trao thân, và do đó nói rằng: «tôi thuộc trọn về chàng». Tính từ sở hữu «của tôi» ở đây khẳng định toàn bộ chiều sâu của sự trao thân, tương ứng với sự thật bên trong của nhân vị.

Hơn nữa nó tương ứng với ý nghĩa hôn phối của nữ tính trong quan hệ với cái «tự ngã» nam tính, tức là tương ứng với «ngôn ngữ thân xác» vốn được đọc lại trong sự thật của phẩm giá nhân vị.

Sự thật này đã được loan báo bởi hôn phu với ẩn ngữ «khu vườn cấm» và «giếng nước niêm phong». Hôn thê đáp lời chàng bằng những lời lẽ của dâng hiến, tức là của sự trao thân. Như bà chủ của chính chọn lựa của mình, nàng nói: «tôi hiện hữu vì người yêu của tôi». Diễm tình Ca tỏ lộ cách tinh tế sự thật bên trong của lời đáp trả này. Tự do của trao hiến là đáp trả của ý thức sâu thẳm của sự dâng hiến được diễn tả ra bằng lời của hôn phu. Nhờ sự thật ấy và tự do ấy mà tình yêu thiết lập, cần được xác định là một tình yêu chân thật.

 

 


[1] Dc 4,9-10.

[2] Dc 4,7.

[3] Dc 4,9.

[4] Dc 8,4.

[5] Dc 8,10.

[6] Dc 4,12.

[7] Dc 2,16; cfr. 6,3.

Lm. Luy Nguyễn Anh Tuấn chuyển dịch

Tags: 

Các tin đã đưa ngày