Thông Điệp “Sự Sống Con Người”: Lòng Can Đảm của Đức Phaolô VI Chống Lại Những Lề Thói Văn Hóa Rập Khuôn Lan Tràn Trong Nhân Loại.

Ngày 25 tháng Bảy năm 1968, Đức Thánh Cha Phaolô VI đã công bố thông điệp “Sự Sống Con Người” theo giáo huấn Hội Thánh về hôn nhân, sự sẵn sàng đón nhận sự sống, việc ngừa thai và  sinh sản có trách nhiệm, những đề tài vẫn còn tiếp tục được tranh luận rất nhiều trong cũng như ngoài Hội Thánh.

       Để hiểu biết rõ hơn nền tảng thần học, bối cảnh lịch sử cũng  như những hàm ý của thông điệp này, ZENIT đã phỏng vấn vị Khoa trưởng Phân khoa Thần học  của  Giáo hoàng Đại học Thánh giá (PUSC) ở Roma, Giáo sư Angel Rodriguez Luno.

ZENIT: Thông điệp  Humanae Vitae  đã được công bố gần năm mươi năm về trước.  Việc công bố văn kiện này có ý nghĩa gì vào thời điểm đó?

Giáo sư Rodriguez Luno: Đức Phaolô VI đã công bố thông điệp Humanae Vitae hai tháng sau biến cố Tháng Năm ‘68, là  biến cố đã mở đường cho nhiều điều, trong đó có cuộc cách mạng tình dục.  Thời ấy đã có áp lực rất lớn từ một số trong giới truyền thông và những chuyên gia đã tiết lộ những tiên báo về dân số học có tính bi quan và báo động, mà thực tế sau này đã phi bác. Ít nhiều môi trường của Giáo hội bị ảnh hưởng bởi một sự chệch hướng do những cách diễn giải bừa bãi về Công Đồng, và một số những vị đã tham gia vào việc  nghiên cứu chuẩn bị cho  thông điệp đã công bố những bản tường trình mà vốn chưa có tính chung quyết. Trong hoàn cảnh đó, và sau khi đã suy nghĩ cẩn thận, Đức Phaolô VI đã khẳng định quan điểm Kitô giáo về tính dục, trong đó Đấng Tạo Hóa đã hiệp nhất hai chiều kích  ý nghĩa và giá trị, mà thông điệp gọi là “ý nghĩa kết hợp” và “ý nghĩa truyền sinh.” Sự liên kết hai ý nghĩa này này không thể nào bị vô hiệu hóa mà không khiến cho cả hai chiều kích ấy đều bị thiệt hại, chứ không phải chỉ duy có điều người ta muốn loại trừ.

ZENIT: Điều ấy có phải là mang tính cách mạng  theo quan điểm thần học không? Về những điểm nào?

GIáo sư Rodriguez Luno: Còn tùy người ta hiểu “cách mạng” là thế nào đã. Một cách chủ yếu,  Đức Phaolô VI tái đề nghị quan điểm nhân học và luân lý  mà Đức Piô XI đã xem, trong thông điệp của ngài về hôn nhân, như là “giáo huấn Kitô giáo đã dạy từ thuở ban đầu và không hề thay đổi.” Trong sự liên kết này,  Humanae Vitae không diễn tả một cuộc cách mạng nào cả. Chính sự dũng cảm nhờ đó Đức Phaolô VI chống lại những lề thói văn hóa rập khuôn vẫn đang lan tràn phổ biến mới là có tính cách mạng, những mẫu văn hóa này tràn lan như thể áp đặt, và vẫn tiếp tục như thế, tác hại cho đời sống các đôi vợ chồng và cho nền văn hóa đạo đức toàn xã hội. Mặc dù thông điệp này đề cập trực tiếp đến hôn nhân, điều đang lâm nguy chính là cái lối nhìn bao quát về tính dục.

ZENIT: Để hiểu được bối cảnh lịch sử  này: điều gì đã khiến Đức Phaolô VI viết ra thông điệp này? Thông điệp này cần thiết để đem lại lời giải đáp cho vấn đề gì?

Giáo sư Rodriguez Luno: Tôi nghĩ rằng tính cách tế nhị của vấn đề này và tính cách phức tạp của bối cảnh đã khiến Đức Phaolô VI, trong khi Hội đồng vẫn còn đang tiến hành làm việc, phải tự mình dấn thân vào công việc nghiên cứu và giải quyết vấn đề này. Dưới ánh sáng của truyền thống luân lý của Hội Thánh, không một ai có thể nghi ngờ rằng việc tránh thai là một hành vi xấu tự bản chất. Đã có suy nghĩ trong tâm tư của nhiều người, nghĩ rằng tránh thai hệ tại ở việc thao tác tùy tiện theo một cách nào đó việc thực hiện quan hệ vợ chồng. Vì viên thuốc ngừa thai (mà đúng  viên thuốc ngừa thai như thế hầu như ngày nay không còn nữa, bởi vì đa số những thuốc ngừa thai ngày nay cũng  đều có những hiệu ứng khác nữa, ngoài tính cách ngừa thai) không biến đổi quan hệ vợ chồng,  một số người đã tự hỏi liệu có cần phải luôn luôn coi việc sử dụng thuốc này là một tội tránh thai  hay không. Cho nên, khi ấy vấn đề không phải là liệu tránh thai có phải là một tội hay không, nhưng đúng ra là liệu việc đôi vợ chồng sử dụng thuốc ngừa thai có phải là tránh thai hay không. Điều này cho thấy là cần thiết phải  xác định rõ ràng hơn cốt lõi của việc tránh thai, mà Đức Phaolô VI đã đề cập đến khi ngài viết: Cũng bị loại trừ một cách tương tự việc thực hiện bất cứ hành động nào trước khi, đang khi, hay sau khi vợ chồng giao hợp mà rõ ràng có ý ngăn cản việc truyền sinh— như một mục đích hay như một phương  cách.

Để cho một minh họa : giả như người ta khám phá ra rằng ăn một trái cam ngay trước khi có hành vi vợ chồng sẽ ngăn cản được việc truyền sinh, thì kẻ nào ăn một trái cam với ý định, xét như một mục đích hay một phương tiện, để khiến cho việc truyền sinh thành bất khả, thì đã phạm tội tránh thai. Tôi dùng điều giả định không có thực này để giúp mọi người hiểu  rằng ở đâu có việc tránh thai, thì việc này không tùy thuộc vào sự kiện là thuốc tránh thai đó có phải là một sản phẩm nhân tạo hay không.

ZENIT: Giáo sư có nghĩ rằng việc giáo huấn  trong thời kỳ đính hôn còn thiếu sót chưa đào sâu hơn về một số mặt của Humanae Vitae?

Giáo sư Rodriguez Luno: Thực ra, tôi thấy, trong việc giáo huấn  cho những cặp đính hôn, thông điệp  Humanae Vitae cần phải được học hỏi sâu rộng và đầy đủ. Nhưng, điều đó sẽ đưa chúng ta đi xa. Tôi sẽ tự giới hạn vào một chuyện thôi, mà kinh nghiệm của tôi luôn cho thấy là đúng. Khi thông điệp của Đức Phaolô VI còn đang được chuẩn bị, thì có ít nhiều người đã nói rằng giáo lý tính dục của Kitô giáo đã chấm dứt bởi đã phương hại đến tình yêu nam nữ và sự bền vững của hôn nhân. Kinh nghiệm cho biết rằng ngày nay, trong một nền văn hóa mà người ta sử dụng thuốc ngừa thai và quan hệ (tình dục) tiền hôn nhân tràn lan, thì sự thất bại của các đôi vợ chồng  sẽ càng nhiều hơn, và những hiện tượng bạo hành và thất trung cũng gia tăng như thế. Chắc chắn những nguyên nhân khác có thể cũng góp phần vào. Tuy nhiên, điều tiếp tục làm tôi ngạc nhên là nhiều cặp vợ chồng, vốn đã có một thời kỳ đính hôn khá dài, đôi khi đã chú ý quá nhiều vào những khía cạnh tình dục, sau khi kết hôn lại khám phá ra rằng họ đã không hiểu biết nhau được bao nhiêu. Đáng lẽ ra họ cần phải nói chuyện với nhau nhiều hơn và quấn quýt với nhau ít hơn, bởi vì quấn quýt lấy nhau không phải lúc nào cũng là sự thông đạt và hiểu biết lẫn nhau. Trái lại, đa số những lần bên nhau ấy người ta đã không thể thăm dò để hiểu biết nhau và sửa chữa thói ích kỷ của mình và của người kia.

ZENIT: Nhiều đề tài trình bày trong văn kiện này tiếp tục là trọng tâm của sự tranh luận trong xã hội : phá thai, thụ tinh nhân tạo, ... Qua thời gian, sự “chống đối” những nền tảng thần học của Hội Thánh về những vấn đề này có lớn hơn trước không?

Giáo sư Rodriguez Luno: Chúng ta đều biết là nền văn hóa chúng ta đi theo đà tiến hóa.
Để chỉ ra được những nguyên nhân của chiều hướng thay đổi xã hội này đòi hỏi một sự suy tư rất thú vị, nhưng sẽ quá dài để trình bày trong cuộc phỏng vấn này. Chắc chắn rằng đối với một số người, ngay cả đối với một số tín hữu Công giáo, thật khó để hiểu được một số phương diện của giáo lý Công giáo. Có lẽ cần phải có nhiều dấn thân đầu tư cho việc giải thích giáo lý ấy cách tốt hơn, và cần phải có nhiều nỗ lực hơn để hiểu được giáo lý ấy trọn vẹn hơn. Tuy nhiên, điều rất có ý nghĩa đối với tôi là đa số những tín hữu còn thực hành đạo vẫn cố gắng tích cực để sống giáo lý này, cho dù trong ít nhiều trường hợp họ có thể phạm lỗi lầm.

ZENIT: Liệu có thể hy vọng có ít nhiều sự thay đổi trong kỳ họp Thượng Hội đồng Giám mục về những vấn đề đã được nêu ra trong thông điệp này không?

Giáo sư Rodriguez Luno: Các vị Mục tử  mong ước đề cập đến những vấn đề thực tế khẩn thiết nhất đối với gia đình căn cứ vào giáo huấn của Hội Thánh. Hơn một lần, Đức Thánh Cha Phanxicô đã nói rằng ngài tự coi chính mình trước hết là người con của Hội Thánh. Do đó, trọng tâm chủ yếu của Humanae Vitae, mà như tôi đã nói là giáo huấn vốn được đề cập đến ngay từ ban đầu và chưa bao giờ bị thay đổi, là ánh sáng nhờ đó các vấn đề mục vụ sẽ được đề cập đến trong Thượng Hội đồng – những vấn đề mục vụ rất cụ thể  vốn  liên quan đến sự khôn ngoan Kitô giáo, lòng nhân hậu và sự thận trọng mà nhờ đó mọi  hoàn cảnh sẽ được đề cập đến, trong quá trình làm việc của Thượng Hội đồng, vốn phải làm việc với những con người và điều này, nhờ ơn Chúa giúp, sẽ có thể tìm ra được những giải đáp thích đáng  cho thời đại chúng ta.

ZENIT: Tại sao đây là một trong những văn kiện uy thế bị tranh luận  nhiều nhất trong những thập niên vừa qua?

Giáo sư Rodriguez Luno: Chắc chắn đó là một điểm khó khăn, trong đó chúng ta tất cả đều yếu đuối nếu  không cậy dựa vào ân sủng Thiên Chúa ban cho chúng ta. Đàng khác, sự chống đối của nền văn hóa đang thịnh hành rất mạnh mẽ, dù không mới mẻ gì. Như Pierre Grelot đã giải thích trong một cuốn sách tuyệt vời, đã có một sự xung đột giữa giáo huấn trong Sáng thế ký về hôn nhân với những tư tưởng tôn giáo của Lưỡng hà địa, Syria và Canaan. Những tín ngưỡng ngoại giáo này tôn thánh tính dục con người qua hai phương cách nổi tiếng là các huyền thoại và các nghi lễ. Trong các huyền thoại, thần linh  xuất hiện như một tập hợp các thần nam và thần nữ, đi theo  từng đôi, và trong các câu chuyện họ làm thành nguyên mẫu cho tương quan  nam – nữ theo những phương diện khác nhau: sự phong nhiêu, ái tình đam mê, hôn nhân. Hiện diện, dưới những tên khác nhau, là  những nhân vật thần-cha, thần - mẹ,  nữ thần- tình nhân, vân vân… Tóm lại, quan niệm đa thần như thế làm cho những khía cạnh cốt yếu của tính dục trở thành có thể tách ly được : sự phong nhiêu, tình yêu, hôn nhân.  Mỗi khía cạnh được tôn thánh một cách riêng biệt.  Không có tính toàn diện trong một định chế như hôn nhân, thiếu tình yêu đơn nhất và sinh sản vốn là thiện hảo luân lý. Những nghi lễ (phồn thực,  những việc mãi dâm thánh,  như  việc tôn thờ nữ thần tình ái, những quan hệ tình dục giữa các thần của sự sinh sản,vân vân…) cũng tách ly các hành động đặt song hành trên cùng một mặt bằng, qua đó con người kết hợp với thần linh và tham dự vào năng lực của các thần linh để yêu đương và trở nên phong nhiêu. Sự phân ly những chiều kích khác biệt của tính dục con người là chạy theo ngoại giáo và tân- ngoại giáo như cái bóng đối với thân thể đã được mặt trời soi chiếu. Theo nhận định của tôi, đây là sự giải thích tối hậu cho những khó khăn hiện thời, tuy là sâu xa nhưng không phải là không thể vượt qua được. Tôi nhìn thấy với niềm hy vọng rằng trong các người trẻ còn thực hành đức tin Kitô giáo, những vấn đề này sẽ được hiểu thấu đúng đắn hơn những người trẻ trong thế hệ chúng tôi.

                                               Antôn Uông Đại Bằng chuyển  dịch từ bản Anh ngữ

Tags: 

Các tin đã đưa ngày