THÔNG ĐIỆP «HUMANAE VITAE» GIẢI ĐÁP CHO NHỮNG CÂU HỎI CỦA CON NGƯỜI NGÀY NAY - (bài 116) - Thần học về Thân xác của đức Gioan Phaolô II

Thần học về Thân xác của đức Gioan Phaolô II:

CXVI

THÔNG ĐIỆP «HUMANAE VITAE» GIẢI ĐÁP CHO NHỮNG CÂU HỎI CỦA CON NGƯỜI NGÀY NAY

(Ngày 25 tháng 07 năm 1984)

1. Chúng ta trở lại với những suy tư nhằm nối kết Thông điệp «Humana Vitae» với tổng thể thần học về thân xác.

Thông điệp này không giới hạn chỉ ở việc nhắc nhớ chuẩn mực luân lí liên quan đến cuộc sống chung vợ chồng, khi xác nhận lại chuẩn mực ấy trước các hoàn cảnh mới. Đức Phaolô VI, khi công bố Thông điệp này với tư cách của Huấn Quyền chính thực (1968), đã có sẵn đó giáo huấn đầy thẩm quyền của Công Đồng Vatican II, trong hiến chế «Gaudium et Spes» (1965).

Thông điệp không những tiếp tục hướng đi của giáo huấn Công đồng, mà còn là một sự triển khai và hoàn tất những vấn đề đặt ra khi ấy, cách riêng liên hệ tới vấn đề «sự phù hợp của tình yêu con người với sự sống». Về điểm này, chúng ta đọc thấy trong «Gaudium et Spes» những lời sau đây: «Giáo hội nhắc lại rằng không thể có mâu thuẫn thực sự giữa những lề luật của Thiên Chúa liên quan đến việc truyền sinh và những luật nhằm phát huy tình yêu vợ chồng đích thực»[1].

2. Hiến chế mục vụ của Vatican II khẳng định không hề có «mâu thuẫn thực sự» trên bình diện pháp lí, về phần đức Phaolô VI, ngài cũng xác nhận như thế, khi cố giải thích «không có mâu thuẫn» và đồng thời đưa ra lí do cho chuẩn mực luân lí tương ứng, chứng tỏ nó phù hợp với lí trí.

Tuy nhiên, «Humana Vitae» không nói nhiều đến sự «không có mâu thuẫn» cho bằng nói đến «sự kết nối bí nhiệm» giữa truyền sinh và tình yêu vợ chồng đích thực từ quan điểm của «hai ý nghĩa của hành vi vợ chồng: ý nghĩa kết hợp và ý nghĩa sinh sản»[2], điều chúng ta đã nói tới.

3. Chúng ta có thể dừng lại lâu hơn để phân tích chính luật hay chuẩn mực này; thế nhưng tính chất của tài liệu này cũng như tài liệu kia đều thiên về suy tư mục vụ, ít là cách gián tiếp. Quả thật, «Gaudium et Spes» là một Hiến chế mục vụ và thông điệp của đức Phaolô VI – với giá trị đạo lí của nó – cũng có định hướng giống như vậy. Thực ra nó muốn giải đáp những thắc mắc của con người thời đại. Những thắc mắc này có tính chất thuộc lãnh vực nhân khẩu học, vì vậy mà nó có tính xã hội – kinh tế – chính trị, trong tương quan với sự gia tăng dân số trên thế giới. Đó là những câu hỏi phát xuất từ lãnh vực các khoa học đặc thù, và song song với chúng là những chất vấn của những nhà luân lí đương đại (các nhà thần học luân lí). Đó là những thắc mắc trước hết của các đôi vợ chồng, chúng vốn là trung tâm của sự quan tâm của Hiến chế công đồng và Thông điệp lấy lại với một sự chính xác tuyệt diệu. Quả thật, chúng ta đọc thấy: «Xét đến hoàn cảnh của cuộc sống ngày nay và do ý nghĩa của các mối quan hệ hôn phối nhằm đến việc vợ chồng sống hòa hợp và chung thủy với nhau, ta có nên xét lại hay chăng các luật đạo đức cho tới nay còn hiệu lực, nhất là những luật không thể giữ được mà không có hi sinh, đôi khi là một sự hi sinh anh hùng?».[3]

4. Trong khi hình thành nên công thức nói trên đây rõ ràng là Tác giả của Thông điệp rất băn khoăn trong khi đối diện với những thắc mắc của con người thời đại, với tất cả tầm mức của chúng. Tầm quan trọng của những câu hỏi này giả thiết phải có một lời giải đáp có suy tư khá cân xứng và sâu sắc. Bởi thế, nếu như một đàng, đúng là người ta mong có một luận bàn sắc sảo về luật, nhưng đàng khác, người ta cũng có thể đợi chờ một luận cứ về mục vụ có giá trị, liên hệ trực tiếp hơn đến cuộc sống của những con người cụ thể, của chính những ai đặt ra những chất vấn nêu lên lúc ban đầu.

Đức Phaolô VI đã luôn nghĩ tới những con người này. Đoạn sau đây trong số nhiều đoạn khác của «Humanae Vitae» diễn tả điều ấy: «Đạo lí của Hội Thánh về điều hòa sinh sản, diễn tả luật của Thiên Chúa, xem ra sẽ dễ gặp rất nhiều khó khăn hoặc thậm chí không thể thực thi được. Chắc chắn là, cũng như mọi thực tại cao cả và sinh phúc lợi, đạo lí này đòi hỏi phải có một sự đầu tư nghiêm túc và cố gắng rất nhiều của các cá nhân, gia đình và xã hội. Đúng hơn, sẽ không thể thực hiện được nếu không có ơn Chúa giúp, nâng đỡ và thêm sức cho thiện chí của con người. Thế nhưng, nghĩ cho kĩ, thì những cố gắng đó là xứng với phẩm giá của con người và hữu ích cho cộng đồng nhân loại».[4]

5. Chúng ta không nói ở đây về sự «không-mâu-thuẫn» về mặt pháp lí nữa, mà đúng hơn sẽ nói về «khả năng tuân giữ lề luật Thiên Chúa», tức là một lập luận về mặt mục vụ ít là gián tiếp. Sự kiện một điều luật phải «khả» thi (nghĩa là có thể thực hiện được) trực tiếp thuộc về chính bản chất của luật, thế nên nó thuộc về phạm vi của «tính chất bất-mâu-thuẫn về pháp lí». Tuy nhiên, «tính khả thi», hiểu như là «khả thi» về mặt lề luật, còn thuộc về mặt thực tế và mục vụ nữa. Trong đoạn văn trích dẫn, người Tiền nhiệm của tôi, một cách chính xác, nói từ quan điểm này.

6. Ở đây ta có thể thêm một nhận xét nữa: toàn thể hậu cung thần học Thánh kinh, điều được gọi là «thần học về thân xác», xác nhận cho chúng ta, cho dẫu là cách gián tiếp, sự thật của chuẩn mực luân lí trong «Humanae Vitae». Nhờ đó chúng ta sẽ xem xét sâu xa hơn những khía cạnh thực tế và mục vụ của vấn đề trong toàn thể của nó. Không phải những nguyên tắc và những tiền đề tổng quát của «thần học về thân xác» đã được rút ra từ câu trả lời của Đức Kitô cho những yêu cầu của các thính giả cụ thể của Người hay sao? Và các bản văn của Phaolô – ví dụ như những đoạn từ Thư gửi Tín hữu Côrintô – không phải là một bổn giáo khoa nhỏ về các vấn đề đời sống luân lí cho những người môn đồ tiên khởi đi theo Đức Kitô hay sao? Và trong các bản văn này chắc chắn ta thấy «luật của hiểu biết», xem ra rất cần thiết trước những vấn đề mà «Humanae Vitae» đề cập, và luật ấy cũng có mặt trong Thông điệp này.

Những ai tin rằng Công Đồng và Thông điệp không quan tâm đủ đến những khó khăn vốn có ở trong đời sống cụ thể, thì không hiểu rằng bận tâm mục vụ là khởi thủy của những Tài liệu này. Bận tâm mục vụ là lo tìm kiếm thiện ích thật của con người, thăng tiến những giá trị mà Thiên Chúa đã ghi dấu ấn trong con người. Là thực hiện «luật của hiểu biết», nhằm khám phá ngày càng rõ ràng hơn ý định của Thiên Chúa về tình yêu của con người, trong niềm xác tín rằng thiện ích duy nhất và đích thật của con người hệ tại ở việc thực hiện ý định này của Thiên Chúa.

Người ta có thể nói rằng chính khi nhân danh «luật của hiểu biết» đã trích dẫn đó mà Công Đồng đặt ra vấn đề «sự dung hợp giữa tình yêu vợ chồng và tôn trọng sự sống»,[5] và Thông điệp «Humanae Vitae» tiếp đến đã nhắc đến không những các chuẩn mực luân lí vốn có sức ràng buộc trong lãnh vực này, mà hơn nữa, còn quan tâm đến cả vấn đề «có thể tuân giữ luật Chúa».

Những suy từ này về đặc tính của tài liệu «Humanae Vitae» chuẩn bị cho ta bàn tiếp về đề tài «làm cha làm mẹ có trách nhiệm».

 


[1] Gaudium et Spes, 51.

[2] Paul VI, Humanae Vitae, 12.

[3] Ibid. 3.

[4] Paul VI, Humanae Vitae, 20.

[5] Gaudium et Spes, 51.

 

Lm. Luy Nguyễn Anh Tuấn chuyển dịch

 

 

Tags: 

Các tin đã đưa ngày